Умовний і наказовий спосіб дієслів

Умовний і наказовий спосіб дієслів

Formy trybu czasownika

 

У польскій мові є три способи дієслів:

W języku polskim występują trzy tryby:

    • tryb orzekający (oznajmujący); дійсний спосіб
    • tryb przypuszczajacy;    умовний спосіб
    • tryb rozkazujący   наказовий спосіб



Trybu oznajmującego używamy wówczas, gdy mówimy o czynnościach (lub stanach), które rzeczywiście odbywają, odbywały lub będą odbywać, np. piszę, siedziałeś, pójdziemy.

Дійсний спосіб дієслів використовуємо тоді, коли говоримо про дії чи стани, які насправді відбуваються, відбувалися чи будуть відбуватися.

Trybu przypuszającego używamy wtedy, gdy mówimy o jakiejś czynności nierzeczywistej lub możliwej do spełnienia pod pewnym warunkiem, np.

Gdybym ja miała skrzydełka jak gąska, poleciałambym ja za Jaśkiem do Śląska.

Poszedłbym do kina, gdybym odrobił wcześniej lekcje.

Умовний спосіб дієслів використовуємо тоді, коли говоримо про дію , яка може відбуватися, або стан в якому може перебувати предмет чи особа за певних умов.

Tryb przypuszczający tworzy się przez dodanie do formy trybu orzekającego w czasie przeszłym partykuły by, którą piszemy łącznie z formą osobową czasowników (mógłbym, poszłabyś, pomogliby), jeśli występuje ona bezpośrednio po niej.

 Partykuła by może występować w zdaniu także po innych wyrazach, ale mimo to wespół z czasownikim tworzy tryb przypuszczający.

Gdybyśmy mieli piłkę, zagralibyśmy w siatkówkę.

Dobrze by było pograć w siatkówkę, gdyby się udało pożyczyć piłkę.

Частка by -byś -bym-byśmy-byście- може виступати окремо від дієслова

Pomogłemby ci                         Ja bym ci mógł pomóc

Czy poszłabyś do kina?                  Czy byś poszła do kina?

TRTRYB PRZYPUSZAJĄCY (WARUNKOWY) liczba pojedyncza i mnoga
oosoby Rrodzaj męski Rodzaj żeński Rodzaj nijakirodz
ja pprzeczytałbym przeczytałabym —--
ty przeczytałbyś przeczytałabyś —--
On, ona, ono Przeczytałby Przeczytałaby przeczytałoby
oosoby Rrodzaj męskoosobowy Rodzaj
niemęskoosobowy
my pprzeczytałibyśmy przeczytałybyśmy
wy przeczytałibyście przeczytałybyście
Oni, one Przeczytałiby Przeczytałyby

Trybu rozkazującego używamy wtedy, gdy domagamy się od słuchacza

wykonania jakiejś czynności, np.:
napisz, wyjdźmy, przeczytajcie, siadajcie, wyłączaj, przynieś, wynieś.

Forma trybu rozkazującego nie występuje w 1 osobie liczby pojedyńczej.

 

Наказовий спосіб  вживаємо тоді, коли вимагаємо від слухача виконання якоїсь дії: читай, пиши, прибери.

НАКАЗОВИЙ СПОСІБ ДІЄСЛІВ

ja ————————- my Wróćmy, wołąjmy, czytajmy, kochajmy, sprzątajmy, pożyczmy, idźmy,  jedzmy
ty Wróć, wołaj,  czytaj, kochaj, sprzątaj, pożycz, idź, jedz wy Wróćcie, wołajcie, czytajcie, kochajcie, sprzątajcie, pożyczcie,idźcie, jedzcie
on,
ona,
ono
Niech  wróci, niech woła,niech kocha, niech sprząta,
niech pożyczy, niech idzie
oni,
one
Nech wrócą, niech wołają, niechkochają, niech sprzątają, niechpożyczą, niech idą, niech jedzą

 Зверніть увагу, що для першої особи однини розпоряджень не даємо.

У третій особі однини та множини використовується 
чарівне слово “niech”-нехай.

Його додають до дієслів у теперішньому часі відповідно у третій особі однини чи множини.

Нехай він/вона/воно  копає =    Niech kopie!

Нехай вони копають=Niech kopią!

Осільки у польських дієслів є чотири дієвідміни, то спробуємо знайти певні закономірності, щоб правильно створити для дієслів цю форму.

Погляньте на третю особу множини. Відкидаючи літеру а, отримаємо другу особу однини для :
wołają--wołaj, kochają --kochaj, sprzątają--sprząta

Тепер до другої особи однини додамо my i отримаємо першу особу множини,
 
wołaj-wołajmy, kochaj-kochajmy, sprzątaj-sprzątajmy

або додаймо cie, отримаємо другу особу множини:
wołaj-wołajcie, kochaj-kochajcie, sprzątaj-sprzatajcie

Цей спосіб можна застосувати для дієслів третьої та четвертої дієвідмін.

wołam-wołasz, kocham-kochasz, sprzatam-sprzatasz-III

rozumiem-rozumiesz, umiem-umiesz -IV

Rozumiej, rozumiejmy, rozumiejcie

Для дієслів першої та другої дієвідміни у наказовому способі головне утворити другу особу однини, бо перша і друга особа множини утворюється аналогічно до попередніх дієвідмін:

ja ————————- my piszmy, mówmy, wyjmijmy, ciągnijmy, zdejmijmy, śpijmy, myjmy
ty Pisz, mów, wyjmij, ciągnij, zdejmij, śpij, myj wy piszcie, mówcie, wyjmijcie, ciągnijcie, zdejmijcie, śpijcie, myjcie
on,
ona,
ono
Niech  pisze, niech mówi, niechwyjmie, niech, ciągnie,
niech zdejmie, niech śpi, niechmyje
oni,
one
Nech piszą, niech mówią, niechwyjmą, niech ciągną, niechzdejmą, niech myją

У третій особі однини дієслів теперішнього часу відкидаємо останню літеру on/ona/ono pisze-pisz, mówi-mów, myje-myj

Дієслова chcieć, dać, dawać, mieć, stawać, а також дієслова, що закінчуються на -znawać (poznawać, uznawać, przyznawać), у наказовому способі 2 особи однини та 1-2 осіб множини утворюватимуться від основи інфінітива шляхом додавання закінчення -j-: wyjmować, zdejmować

wyjmie-wyjmij, zdejmie-zdejmij

Szybciej  ściągnij ten sweter. 
Wyjmij zeszyt.
Zdejmijcie  czapki.
Nie cągnij go tak bardzo.
Bądź jutro punktualnie.

UWAGA NA CZASOWNIKI:

być -- bądź
rozumieć -- rozumiej
 (nie: rozum), 
umieć -- umiej
;

ssać (odmienia się jak “rwać“, ja ssę -- cz. teraź.) -- ssij (nie: ssaj), ssijcie
karać
 -- karz (nie: karaj), karzcie
mleć -- miel

dąć -- dmij

zgiąć -- zegnij

wziąć -- weź
.

śpię-śpisz – śpi (I k)           śpij-śpijmy-śpijcie

zamknę-zamkniesz-(II k)     zamknij-zamknijmy-zamknijcie

śnię-śnisz-śni (II k)              śnij-śnijmy-śnijcie

uwierzę-uwierzysz-uwierze (II)    uwierz-uwierzmy-uwierzcie